Λίγες πόλεις σάς επιτρέπουν να διασχίσετε τόσες εποχές μέσα σε ένα απόγευμα. Ακολουθεί κάθε περίοδος με τη σειρά και το πού μπορείτε να τη δείτε ακόμη και σήμερα.
Πώς ξεκίνησε η Κωνσταντινούπολη ως Βυζάντιο;
Η Κωνσταντινούπολη ξεκίνησε ως Βυζάντιο, ελληνική αποικία που ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. από αποίκους από τα Μέγαρα. Σύμφωνα με την παράδοση, ο αρχηγός τους ονομαζόταν Βύζας, και από αυτόν πήρε το όνομά της η πόλη. Η τοποθεσία επιλέχθηκε σοφά: μια λοφώδης χερσόνησος ανάμεσα στον Κεράτιο Κόλπο, τον Βόσπορο και τη Θάλασσα του Μαρμαρά, που έλεγχε τον θαλάσσιο δρόμο ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο.
Όποιος κατείχε την πόλη έλεγχε το εμπόριο ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία, γι' αυτό διεκδικήθηκε επί αιώνες πριν περάσει τελικά υπό ρωμαϊκή κυριαρχία.
Πού θα τη δείτε σήμερα
Ελάχιστα από την ελληνική πόλη σώζονται πάνω από το έδαφος. Η ακρόπολή της βρισκόταν περίπου εκεί όπου σήμερα είναι το Παλάτι Τοπκαπί και το πάρκο Γκιουλχανέ, στην άκρη της ιστορικής χερσονήσου. Αν σταθείτε στο Σαράι Μπουρνού, το ακρωτήριο όπου ο Βόσπορος συναντά τον Κεράτιο Κόλπο, θα καταλάβετε καλύτερα από οπουδήποτε γιατί οι πρώτοι άποικοι διάλεξαν αυτό το σημείο.
Γιατί ο Κωνσταντίνος έκανε την πόλη πρωτεύουσα της Ρώμης;
Το 330 μ.Χ. ο αυτοκράτορας Μέγας Κωνσταντίνος επανίδρυσε το Βυζάντιο ως νέα πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η πόλη έγινε σύντομα γνωστή ως Κωνσταντινούπολη, «η πόλη του Κωνσταντίνου». Τη γέμισε με μνημεία, ένα μεγάλο παλάτι και έναν Ιππόδρομο για αρματοδρομίες.
Ο Κωνσταντίνος ήταν επίσης ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας που ασπάστηκε τον χριστιανισμό, και η νέα του πρωτεύουσα εξελίχθηκε σε σημαντικό χριστιανικό κέντρο. Στις αρχές του 5ου αιώνα, επί Θεοδοσίου Β΄, η πόλη απέκτησε τα επιβλητικά χερσαία τείχη που την προστάτευσαν για περίπου χίλια χρόνια.
Πού θα τη δείτε σήμερα
- Ο Ιππόδρομος (πλατεία Σουλτάν Αχμέτ): το περίγραμμα του σταδίου σώζεται ως μια μακρόστενη δημόσια πλατεία, όπου στέκονται ακόμη ο Αιγυπτιακός Οβελίσκος, η Όφις Στήλη και ο Κτιστός Οβελίσκος.
- Η Στήλη του Κωνσταντίνου (Τσεμπερλιτάς): ένας πορφυρένιος κίονας που υψώθηκε για τα εγκαίνια της πόλης, σήμερα σε έναν πολυσύχναστο δρόμο με τραμ.
- Τα Θεοδοσιανά Τείχη: μεγάλα τμήματά τους εκτείνονται ακόμη από τη Θάλασσα του Μαρμαρά έως τον Κεράτιο Κόλπο.
Πώς ήταν η βυζαντινή Κωνσταντινούπολη;
Μετά την πτώση του δυτικού μισού της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον 5ο αιώνα, η Κωνσταντινούπολη συνέχισε ως πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, την οποία οι ιστορικοί αποκαλούν Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Επί αιώνες ήταν μία από τις μεγαλύτερες και πλουσιότερες πόλεις της Ευρώπης. Το εμβληματικό της μνημείο, η Αγία Σοφία, ολοκληρώθηκε το 537 επί του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄.
Ο τεράστιος τρούλος της επηρέασε τη θρησκευτική αρχιτεκτονική για αιώνες. Η βασιλεία του Ιουστινιανού χάρισε επίσης στην πόλη τη Βασιλική Κινστέρνα, μια υπόγεια δεξαμενή που στηρίζεται σε εκατοντάδες κίονες. Ωστόσο, η βυζαντινή εποχή δεν ήταν πάντα ευημερούσα. Το 1204 οι στρατιώτες της Δ΄ Σταυροφορίας λεηλάτησαν την πόλη, η οποία δεν ανέκτησε ποτέ πλήρως την παλιά της ισχύ.
Πού θα τη δείτε σήμερα
Ξεκινήστε από την ίδια την Αγία Σοφία. Λειτούργησε ως εκκλησία για πάνω από 900 χρόνια, έπειτα ως τζαμί, από τη δεκαετία του 1930 ως μουσείο, και από το 2020 είναι ξανά τζαμί. Οι επισκέπτες μπορούν ακόμη να μπουν εκτός ωρών προσευχής, με σεμνή ενδυμασία. Για ολόκληρη την ιστορία, διαβάστε το άρθρο μας για την ιστορία της Αγίας Σοφίας. Η Βασιλική Κινστέρνα βρίσκεται ακριβώς απέναντι, στην άλλη πλευρά της πλατείας.
Πώς άλλαξε την Κωνσταντινούπολη η οθωμανική κατάκτηση του 1453;
Στις 29 Μαΐου 1453 ο Οθωμανός σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη μετά από πολιορκία περίπου επτά εβδομάδων, βάζοντας τέλος στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ήταν μόλις 21 ετών και έμεινε γνωστός ως «ο Πορθητής». Έκανε την πόλη πρωτεύουσά του, την εποίκισε ξανά και άρχισε να τη μετατρέπει σε κέντρο μιας αυτοκρατορίας που θα διαρκούσε έως τις αρχές του 20ού αιώνα.
Ο Μωάμεθ Β΄ μετέτρεψε την Αγία Σοφία σε τζαμί και άρχισε να χτίζει το Παλάτι Τοπκαπί, που υπήρξε η κύρια κατοικία των σουλτάνων για περίπου τέσσερις αιώνες. Τον 16ο αιώνα, επί Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, ο αρχιτέκτονας Μιμάρ Σινάν σχεδίασε το τζαμί Σουλεϊμανιγιέ, που ολοκληρώθηκε το 1557. Ακολούθησε στις αρχές του 17ου αιώνα το Μπλε Τζαμί, επίσημα το τζαμί του Σουλτάν Αχμέτ.
Πού θα τη δείτε σήμερα
- Παλάτι Τοπκαπί: αυλές, το Χαρέμι, το Θησαυροφυλάκιο και ιερά κειμήλια, με θέα στον Βόσπορο.
- Τζαμί Σουλεϊμανιγιέ: το αριστούργημα του Σινάν στον Τρίτο Λόφο, με ένα από τα ωραιότερα πανοράματα του Κεράτιου Κόλπου.
- Το Μεγάλο Παζάρι και το Αιγυπτιακό Παζάρι: ιστορικές οθωμανικές αγορές που λειτουργούν ακόμη καθημερινά.
- Φρούριο Ρούμελι Χισάρ: χτίστηκε από τον Μωάμεθ Β΄ στον Βόσπορο το 1452, λίγο πριν από την πολιορκία.
Γιατί οι σουλτάνοι μετακόμισαν στο Παλάτι Ντολμάμπαχτσε;
Τον 19ο αιώνα οι Οθωμανοί σουλτάνοι μετέφεραν την κύρια κατοικία τους από το Τοπκαπί στο Παλάτι Ντολμάμπαχτσε, που ολοκληρώθηκε το 1856 επί του σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίτ Α΄. Το νέο παλάτι στην ακτή του Βοσπόρου αντανακλούσε την εποχή των μεταρρυθμίσεων της αυτοκρατορίας και το ενδιαφέρον της για τα ευρωπαϊκά στιλ, συνδυάζοντας στοιχεία μπαρόκ, ροκοκό και νεοκλασικισμού με τις οθωμανικές παραδόσεις.
Ήταν μια περίοδος εκσυγχρονισμού γνωστή ως Τανζιμάτ, με νέους νόμους, σχολεία και θεσμούς. Μετά την ήττα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το οθωμανικό κράτος έπαψε να υπάρχει το 1922. Αν θέλετε την πιο αναλυτική εκδοχή, το άρθρο μας για την ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας την καλύπτει σε βάθος.
Πού θα τη δείτε σήμερα
Μια επίσκεψη στο Παλάτι Ντολμάμπαχτσε αποκαλύπτει το τελευταίο, στραμμένο προς την Ευρώπη κεφάλαιο της αυτοκρατορίας, από τη μεγαλοπρεπή αίθουσα τελετών έως την κρυστάλλινη σκάλα. Κατέχει επίσης ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη τουρκική ιστορία: ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ιδρυτής της Δημοκρατίας, πέθανε εκεί το 1938.
Τι συνέβη στην Κωνσταντινούπολη μετά το 1923;
Η Δημοκρατία της Τουρκίας ανακηρύχθηκε στις 29 Οκτωβρίου 1923, με πρώτο πρόεδρο τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ. Λίγο νωρίτερα, η Άγκυρα είχε επιλεγεί ως νέα πρωτεύουσα, βάζοντας τέλος σε σχεδόν 1.600 χρόνια κατά τα οποία η πόλη ήταν αυτοκρατορική πρωτεύουσα. Το όνομα «Ιστανμπούλ», που χρησιμοποιούνταν από καιρό στην καθημερινότητα, έγινε τα επόμενα χρόνια το επίσημο διεθνές όνομα.
Η απώλεια της ιδιότητας της πρωτεύουσας δεν επιβράδυνε την πόλη για πολύ. Η Κωνσταντινούπολη παρέμεινε η μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας και η οικονομική και πολιτιστική της καρδιά. Το 1985 οι Ιστορικές Περιοχές της Κωνσταντινούπολης εντάχθηκαν στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Πώς να δείτε όλη την ιστορία της Κωνσταντινούπολης σε ένα ταξίδι;
Ο απλούστερος τρόπος είναι να ακολουθήσετε το χρονολόγιο γεωγραφικά. Αφιερώστε μία μέρα στην ιστορική χερσόνησο για τα ελληνικά, ρωμαϊκά, βυζαντινά και πρώιμα οθωμανικά στρώματα. Αφιερώστε άλλη μία στον Βόσπορο για το Ρούμελι Χισάρ και το Παλάτι Ντολμάμπαχτσε και κλείστε σε σύγχρονες συνοικίες όπως το Καράκιοϊ ή το Καντίκιοϊ για να δείτε τη ζωντανή πόλη.
Πολλά από αυτά τα σημεία βρίσκονται κοντά μεταξύ τους, οπότε λίγες καλά σχεδιασμένες μέρες καλύπτουν ένα αξιοσημείωτο χρονικό εύρος. Το Istanbul Tourist Pass συγκεντρώνει πολλά από τα σημαντικότερα αξιοθέατα, τις ξεναγήσεις και τις επιλογές μετακίνησης της πόλης σε μία ψηφιακή κάρτα, κάνοντας ευκολότερη τη μετάβαση από εποχή σε εποχή με τον δικό σας ρυθμό. Η ιστορία της Κωνσταντινούπολης γίνεται καλύτερα κατανοητή με αργό ρυθμό.