Zwiedzanie Hagia Sophia z przewodnikiem i wejściem bez kolejki do kasy

Wszystko o Hagia Sophia

Hagia Sophia to jedna z najchętniej odwiedzanych atrakcji w Stambule! Zachwyci Panią/Pana swoją wspaniałą architekturą, historią i atmosferą. Odkrywając Hagia Sophia, poczuje Pani/Pan chrześcijańską i islamską historię stojącą obok siebie!

Historia Hagia Sophia

Pierwsza Hagia Sophia została zbudowana jako bazylika z drewnianym dachem, kamiennymi ścianami i trzema nawami na ruinach Świątyni Artemidy w orientacji północ–południe, pod wpływem bizantyjskich architektów i uczonych, którzy odwiedzali kultury Wschodu. Według bizantyjskiego rękopisu z IX wieku architektem pierwszej Hagia Sophia był Efratas. Choć dziś nie ma już pozostałości tej świątyni, pieczęcie Megale Ekklesia w magazynie Muzeum Hagia Sophia uważa się za należące do tej pierwszej świątyni.

Dach Hagia Sophia spłonął podczas buntu w 381 roku. Później, z powodu rebelii w 404 roku, budowla została całkowicie spalona. Na rozkaz Teodozjusza II budowa drugiej Hagia Sophia rozpoczęła się w 408 roku, a kościół został otwarty w 415 roku. Ten drugi kościół został zniszczony podczas rebelii Nika w 532 roku.

Po tym buncie Hagia Sophia została wzniesiona po raz trzeci i ostatni. Ta budowla, która przetrwała od czasu swojej budowy, jest trzecią konstrukcją. Proces budowy rozpoczął się w 532 roku, a kościół otwarto w 537 roku. Według źródeł w dniu otwarcia Hagia Sophia cesarz Justynian wszedł do świątyni i, nawiązując do Świątyni Salomona w Jerozolimie, powiedział: „O Salomonie! Prześcignąłem cię!”

Okres rzymski i bizantyjski

Hagia Sophia była symbolem Bizancjum, którego stolicą był wówczas Stambuł (Konstantynopol). Obecna forma tego wspaniałego miejsca została odbudowana na rozkaz cesarza Justyniana I jako największa katedra świata. Kościół ukończono w VI wieku, choć otwarcia nie zdołał zobaczyć już jako żywego projektu. Dziś nadal słynie z bizantyjskich mozaik.

Percepcja jest ważniejsza niż wszystko inne, a konstrukcja kopuły wywoływała u odwiedzających wrażenie boskości, jakby unosiła się z nieba. Okna są bardzo blisko siebie i ozdobione złotymi mozaikami. Gdy światło wpada przez okna i odbija się od złotej mozaiki, tworzy duchową, niemal niebiańską atmosferę.

Przez kilka dekad Hagia Sophia pozostawała pod kontrolą katolików, aż Bizantyjczycy odzyskali miasto w XIII wieku.

Okres osmański

Budowla odzwierciedla każdą zmianę religijną na przestrzeni wieków, dokonywaną przez cesarzy, którzy rządzili tymi ziemiami. W 1453 roku, po zdobyciu osmańskim, Hagia Sophia stała się meczetem, z dodatkiem wielkiego żyrandola, minaretu i mihrabu wskazującego kierunek Mekki. Dwa identyczne minarety po zachodniej stronie prawdopodobnie zlecił Selim II lub Murad III, a zbudował je słynny osmański architekt dworski Sinan w XVI wieku.

Okres Republiki Tureckiej

W 1934 roku prezydent Republiki Tureckiej Mustafa Kemal Atatürk dokonał sekularyzacji budowli, a w 1935 roku została ona przekształcona w muzeum dla odwiedzających. Dziś budowla służy mieszkańcom Stambułu i gościom z całego świata jako miejsce modlitwy.

Kto przekształcił Hagia Sophia w meczet?

Ostatni prawosławny obrzęd w Hagia Sophia odbył się 28 maja 1453 roku, aby dodać otuchy armii bizantyjskiej. W nabożeństwie uczestniczyli dostojnicy państwowi i ludność, w tym cesarz. Dzień później Fatih Sultan Mehmet, który wjechał do miasta po południu, przybył do Hagia Sophia, zsiadł z konia i przez chwilę wszedł do środka. Fatih Sultan Mehmet nakazał przekształcenie Hagia Sophia w meczet.

W okresie osmańskim, w XVI i XVII wieku, dodano mihraby, kazalnicę i kazanie do Hagia Sophia. Najważniejszą zmianą w zewnętrznej części meczetu było dodanie czterech minaretów. Prace restauracyjne rozpoczęte przez Fatih Sultan Mehmet w Hagia Sophia w okresie osmańskim były kontynuowane przez późniejszych sułtanów. Najważniejsze naprawy w Hagia Sophia zostały wykonane przez szwajcarskich Braci Fossati w latach 1847-1849 na rozkaz sułtana Abdulmecida. Jednym z najistotniejszych osmańskich dodatków do budowli była biblioteka, zbudowana przez sułtana Mahmuda I w 1739 roku, między dwiema kolumnami w południowej części budynku.

Hagia Sophia pełniła funkcję meczetu w Stambule aż do 1934 roku. 9 września 1934 roku państwowa gazeta Cumhuriyet ogłosiła, że Hagia Sophia stanie się muzeum. Ustalono, że opłata za wstęp wyniesie 10 kuruşów 21 listopada 1934 roku, a decyzja została zatwierdzona 24 listopada 1934 roku przez Radę Ministrów. W 1985 roku Hagia Sophia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W 2020 roku ponownie stała się meczetem i obecnie jest otwarta dla modlitwy.

Fakty o Hagia Sophia

• Po grecku Sophia oznacza Mądrość. Po angielsku Hagia Sophia jest również nazywana kościołem Świętej Mądrości.

• Chociaż istniały jeszcze dwa kościoły uznawane za Świętą Mądrość, do dziś nie zniszczona pozostała jedynie Hagia Sophia.

• Podczas przekształcania w meczet ołtarz, dzwony, naczynia ofiarne i ikonostas zostały zakryte zasłoną.

• Hagia Sophia została zaprojektowana przez matematyka, naukowca i fizyka.

• Kopuła Hagia Sophia jest ogromna — na świecie tylko Panteon w Rzymie ma nieco większą kopułę niż Hagia Sophia.

• W 1935 roku pierwszy prezydent Turcji, Mustafa Kemal Atatürk, nakazał przekształcenie Hagia Sophia w muzeum.

• Hagia Sophia jest także inspiracją dla innych meczetów w Stambule. Jednym z nich jest Błękitny Meczet.

• Hagia Sophia ma 40 okien w części, gdzie siedzą wierni, i jest to słynne miejsce znane z odbijania mistycznego światła.

• Hagia Sophia była uznawana za ważne miejsce przez 1000 lat przez Kościół prawosławny.

• Hagia Sophia łączy w sobie wpływy chrześcijańskie i islamskie i pełni funkcję muzeum.

• Gdy Hagia Sophia była kościołem, wewnątrz znajdował się 50-stopowy srebrny ikonostas.

• Zbudowanie kopuły Hagia Sophia było niezwykle trudne. Ze względu na jej ciężar ściany zaczęły odchylać się na zewnątrz. Zbudowano więc ściany wspierające, aby wzmocnić kopułę.

• Gdy Hagia Sophia została przekształcona w meczet przez sułtana Mehmeda II, wiele chrześcijańskich mozaik i fresków pokryto tynkiem, aby podkreślić postacie islamskie.

• Hagia Sophia jest tak ogromna i monumentalna, że można ją dostrzec z wielu kilometrów.

• Kamienne kule armatnie używane przez Mehmeda Zdobywcę można zobaczyć przy wejściu do Hagia Sophia.

• Ze względu na swoje historyczne znaczenie i problemy konstrukcyjne Hagia Sophia została wzniesiona nad liniami uskoków. Trzęsienie ziemi może zniszczyć tę budowlę. Obiekt wymaga napraw i wzmocnienia.

Architektura Hagia Sophia

Dzięki swojej monumentalnej formie Hagia Sophia ukazuje harmonię architektury bizantyjskiej, chrześcijańskich mozaik i islamskich motywów. Dzięki wszystkim detalom i imponującemu charakterowi twórcy Hagia Sophia pozostawili światu wielkie mistyczne dziedzictwo.

Budynek może wydawać się niemal kwadratowy, ale wielkie półkopuły po wschodniej i zachodniej stronie wydłużają efekt dachu, sprawiając, że całość wydaje się prostokątna. Są trzy nawy oddzielone kolumnami z galeriami powyżej oraz wielkimi marmurowymi filarami wznoszącymi się po obu końcach, aby podtrzymywać kopułę. Kopuła i głowice kolumn są najważniejszymi elementami budowli.

Kopuła jest ogromna, jakby wisiała z nieba. Okna u podstawy kopuły są rozmieszczone blisko siebie, co wizualnie podkreśla, że podstawa kopuły jest lekka i niemal nie dotyka samego budynku. Okna są bardzo wąskie i sprawiają, że promienie słońca padają na złote mozaiki, tworząc w bazylice nastrojową i boską atmosferę.

Warto też zwrócić uwagę na głowice kolumn, które czynią architekturę Hagia Sophia wyjątkową. Głowica jest pochodną klasycznego porządku jońskiego poprzez odmiany rzymskiej głowicy kompozytowej i bizantyjską innowację. Na przykład głowica koszowa jest ważnym dziełem rękodzieła. Dekoracyjne detale pokazują wielkość techniki rzeźbiarskiej. Kamień został głęboko wydrążony, tworząc cienie za roślinną dekoracją.

Co więcej, niezwykłe techniki rzeźbiarskie można dostrzec także w innych częściach budowli. Zadziwiające jest również to, jak te delikatne detale dekoracyjne zachowały się w nienaruszonym stanie przez lata. Nie ma wątpliwości, że renowacje i naprawy wciąż są prowadzone, aby budowla pozostała żywa.

Mozaiki Hagia Sophia

Historycy sztuki uważają piękne mozaiki budowli za główne źródło wiedzy o stanie sztuki mozaikowej w okresie bezpośrednio po zakończeniu sporu ikonoklastycznego w VIII i IX wieku. Niestety najstarsze mozaiki są nieznane z powodu zniszczeń podczas tzw. ikonoklazmu. Wraz z przywróceniem prawosławia mozaiki ponownie stały się widoczne jako początek znanych przedstawień w budowli i były rozwijane za panowania Bazylego I i Konstantyna VII.

Wiele pięknych mozaik zostało usuniętych lub wywiezionych do Wenecji podczas czwartej wyprawy krzyżowej w 1204 roku. W 1453 roku, po przejęciu kontroli osmańskiej w Stambule (Konstantynopolu) i przejściu z kościoła na meczet, mozaiki ponownie zakryto i otynkowano, aby ukryć postacie chrześcijańskie i prawosławne; umieszczono islamskie motywy i elementy architektoniczne. Mozaiki zostały odsłonięte przez braci Fossati podczas restauracji, którzy wykonali ich kopie jako dokumentację. Pozostały jednak zakryte aż do 1931 roku, kiedy pod kierownictwem Thomasa Whittemore’a rozpoczął się program restauracji i odkrywania.

Najbardziej znaną mozaiką jest Mozaika Cesarskich Drzwi w Hagia Sophia. Drzwi te były przeznaczone wyłącznie dla cesarzy i niegdyś stanowiły najwspanialsze wejście do kościoła. Mozaiki przedstawiają cesarza Leona VI z aureolą nad głową, oddającego proskynesis - akt szacunku - Chrystusowi siedzącemu na wysadzanym klejnotami tronie. Prawą ręką Chrystus błogosławi cesarza, a lewą trzyma księgę z napisem „Pokój z wami. Ja jestem światłością świata”. Po obu stronach Chrystusa znajdują się postacie w medalionach. Jedną z nich jest Jego Matka Maryja, a drugą Archanioł Gabriel. Obraz ten ma ukazywać ponadczasową władzę cesarza i jego poddanych błogosławionych przez Chrystusa.

Co znajduje się wewnątrz Hagia Sophia?

W Hagia Sophia jest wiele do zobaczenia — od najwyższej kopuły po podłogi i ściany. Wewnątrz Hagia Sophia znajdują się kolumny, drzwi, marmur i różne inne artefakty z wcześniejszych cywilizacji sięgających V wieku p.n.e.

Mozaiki są wspaniałe, a budowla jest tak ogromna, że człowiek czuje się przy niej maleńki. Potężne drewniane drzwi to Cesarskie Drzwi, przez które — jak wspomniano wyżej — mogli wejść do bazyliki jedynie cesarz i jego rodzina. Krąży też pogłoska, że drzwi wykonano z drewna Arki Noego.

Mozaiki są znakomitym przedstawieniem okresu bizantyjskiego. Po przekształceniu w meczet mozaiki zostały zakryte i otynkowane. Dzięki temu przykryciu mozaiki zachowały się do dziś w doskonałym stanie, z złotymi detalami. Jedna ze znanych mozaik przedstawia cesarza Leona VI klęczącego przed Chrystusem, a inna — Dziewicę Maryję z małym Jezusem na kolanach. Na czterech pendentywach podtrzymujących kopułę znajdują się mozaiki czterech serafinów (aniołów stróżów Boga o sześciu skrzydłach).

Jest tam także marmurowe drzwi na górnej galerii, służące do wejścia i wyjścia z sali zebrań. Na piętrze znajduje się biblioteka zbudowana na rozkaz sułtana Mahmuta I. To prostokątne pomieszczenie, którego połowa ścian jest ozdobiona marmurem, a druga połowa wykończona płytkami z Izniku. Na ścianie wschodniej wisi najwspanialszy przykład „Osmanlı tuğrası” (osmańskiego kaligraficznego podpisu sułtanów) sułtana Mahmuta I.

Groby osmańskich sułtanów i ich rodzin można również zobaczyć w części muzealnej Hagia Sophia. Ponieważ Hagia Sophia była miejscem trzech różnych religii, a mianowicie najpierw pogańskich wierzeń religijnych, potem chrześcijańskiego prawosławia, a na końcu islamu, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii wiary ludzkości.

Istnieją także inne opowieści, które czynią Hagia Sophia jeszcze bardziej mistyczną. Legenda mówi, że podziemne tunele łączą Hagia Sophia z Wyspami Książęcymi. Nikt nie wie, ile jest w tym prawdy, ale to Pani/Panu pozostawiamy odkrywanie tego i jeszcze więcej w Hagia Sophia.

Czym jest Mała Hagia Sophia?

Mała Hagia Sophia to kościół położony niedaleko Błękitnego Meczetu, który ma podobne detale architektoniczne jak wielka Hagia Sophia, ponieważ został zbudowany w okresie bizantyjskim przez cesarza bizantyjskiego Justyniana.

Jej nazwa została nadana po panowaniu osmańskim, kiedy przekształcono ją w meczet. Osmański styl dekoracji miał największy wpływ na zmianę wystroju wnętrza. Nie ma już bizantyjskich postaci ani złotych mozaik w kopule, ale na niektórych częściach meczetu zachowały się piękne elementy z VI wieku, takie jak bizantyjska głowica kolumny czy nieregularny ośmiokątny plan posadzki. Mimo to z pewnością doceni Pani/Pan połączenie osmańsko-bizantyjskiego kościoła/meczetu w Małej Hagia Sophia.